Kleszcze w Polsce: gdzie uważać w roku? Mapa zagrożeń

Sezon na kleszcze w Polsce trwa w zasadzie od marca do listopada, a w cieplejsze zimy pajęczaki te bywają aktywne nawet w grudniu. W 2026 roku najwięcej zgłoszeń dotyczących ich obecności napływa z województw śląskiego, mazowieckiego, dolnośląskiego, podkarpackiego, małopolskiego i pomorskiego. Jeśli planujesz wędrówkę szlakiem, wizytę w ruinach zamków w Polsce albo spacer po lesie, warto wiedzieć dokładnie, gdzie ryzyko jest największe i jak się przed nim zabezpieczyć.

Gdzie w Polsce jest teraz najwięcej kleszczy

Najwięcej zgłoszeń o aktywności kleszczy w 2026 roku pochodzi z sześciu regionów: województwa śląskiego (okolice Jaworzna, Pszczyny i Piekar Śląskich), mazowieckiego (Warszawa, Pruszków, Nowy Dwór Mazowiecki), dolnośląskiego (Wrocław, Prusice, Gryfów Śląski), podkarpackiego (Rzeszów), małopolskiego (Libertów, Świątniki Górne) oraz pomorskiego (Kościerzyna).

Dane te pochodzą z ogólnopolskiej mapy kleszczy, na której mieszkańcy zgłaszają miejsca spotkań z pajęczakami. To nie jest oficjalna statystyka epidemiologiczna, ale realny obraz tego, gdzie ludzie faktycznie na kleszcze trafiają — i dlatego warto go traktować jako uzupełnienie, a nie zamiennik danych sanepidu.

Ważne jest jedno zastrzeżenie: brak zgłoszenia z danej okolicy nie oznacza, że jest tam bezpiecznie. Kleszcze występują praktycznie w całej Polsce, także na terenach górskich do wysokości 1300–1500 m n.p.m. Mapa pokazuje zagęszczenie zgłoszeń, nie granice występowania gatunku.

Mapa Polski z zaznaczonymi regionami o największej aktywności kleszczy

W jakich miejscach czają się kleszcze

Kleszcze nie spadają z drzew, jak wciąż wielu osobom się wydaje. Siedzą nisko, na źdźbłach trawy i liściach krzewów, i wczepiają się w skórę lub ubranie, gdy człowiek albo zwierzę przejdzie obok.

Najczęściej można je spotkać w:

  • lasach liściastych i mieszanych — szczególnie tam, gdzie las graniczy z łąką lub polaną
  • wysokiej trawie i gęstych zaroślach — w tym na nieużytkach i skrajach dróg leśnych
  • parkach miejskich i zieleńcach — coraz częściej także w centrach dużych miast
  • ogródkach działkowych i przydomowych ogrodach — zwłaszcza przy żywopłotach i kompoście
  • miejscach przejściowych między typami roślinności — brzegi lasów, polany, tereny nad stawami i jeziorami

Największe ryzyko dotyczy właśnie granic ekosystemów — miejsc, gdzie jeden typ terenu przechodzi w drugi. To tam żywiciele kleszczy (drobne ssaki, sarny, ptaki) przemieszczają się najczęściej, a wraz z nimi wędrują pajęczaki.

Jeśli wybierasz się na Szlak Orlich Gniazd, pamiętaj, że prowadzi on właśnie przez tereny o takiej charakterystyce — skalne wzgórza otoczone lasem i zaroślami, idealne środowisko dla kleszczy od wczesnej wiosny do jesieni.

Kleszcze w miastach — czy to już nowa norma

Tak. Kleszcze coraz częściej występują w miastach, nie tylko na obrzeżach lasów. Naukowcy z Uniwersytetu Śląskiego szacują, że na terenie tego województwa nawet 80% kleszczy może być zarażonych patogenami, a w samej Warszawie zakażony bywa co drugi osobnik.

Dzieje się tak z kilku powodów: rozrost terenów zielonych w miastach, obecność żywicieli (gryzonie, ptaki, koty i psy) oraz łagodniejsze zimy, które wydłużają sezon aktywności. Parki, korty tenisowe i ogródki działkowe w granicach miast to dziś realne miejsca ryzyka, nie tylko teoretyczne.

To oznacza, że nawet krótki spacer z psem po miejskim parku wymaga tej samej ostrożności co wycieczka do lasu.

Kiedy jest sezon na kleszcze

Kleszcze aktywują się, gdy temperatura powietrza przekracza 4–8°C, co w Polsce zwykle następuje już w marcu. Szczyt aktywności przypada na maj i czerwiec, a drugi, mniejszy wzrost obserwuje się we wrześniu i październiku.

OkresPoziom ryzykaCharakterystyka
Marzec–kwiecieńRosnącePierwsze aktywne osobniki po zimie
Maj–czerwiecBardzo wysokieSzczyt sezonu, najwięcej ukąszeń
Lipiec–sierpieńWysokieUtrzymująca się aktywność, upały mogą ją chwilowo obniżać
Wrzesień–październikUmiarkowane, rosnąceDrugi szczyt sezonowy
Listopad–lutyNiskieMożliwa aktywność przy dodatnich temperaturach

Kleszcze nie giną zimą — po prostu ograniczają aktywność. W łagodne, bezśnieżne dni zimowe ukąszenie wciąż jest możliwe, zwłaszcza w południowej i zachodniej Polsce.

Jakie choroby przenoszą kleszcze i gdzie ryzyko jest największe

Dwie choroby odkleszczowe mają w Polsce największe znaczenie kliniczne: borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM). To zupełnie różne jednostki chorobowe — łączy je tylko sposób zakażenia.

Borelioza to choroba bakteryjna wywoływana przez krętki z rodzaju Borrelia. Występuje w całej Polsce, ale liczba zachorowań rośnie z roku na rok wyraźnie szybciej niż w przypadku KZM. W 2025 roku odnotowano ponad 48 tysięcy przypadków boreliozy — to blisko 19 tysięcy więcej niż rok wcześniej, gdy było ich niespełna 30 tysięcy.

Kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to choroba wirusowa, rzadsza, ale potencjalnie znacznie groźniejsza. W 2025 roku zgłoszono 935 przypadków, wobec 805 rok wcześniej. U większości chorych (70–80%) choroba ustępuje samoistnie, ale u pozostałych rozwija się zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych lub mózgu, które może prowadzić do trwałych powikłań neurologicznych.

Ryzyko obu chorób nie rozkłada się równo w kraju:

WojewództwoRyzyko boreliozyRyzyko KZM
Warmińsko-mazurskieWysokieBardzo wysokie
PodlaskieWysokieWysokie
LubelskieWysokieUmiarkowane–wysokie
PodkarpackieWysokieUmiarkowane
MazowieckieUmiarkowane–wysokieUmiarkowane
ŚląskieUmiarkowaneNiskie
Pozostałe regionyUmiarkowaneNiskie

Wschodnie województwa notują wyraźnie wyższy odsetek zakażonych kleszczy niż reszta kraju — to tam znajdują się główne ogniska endemiczne obu chorób. Nie oznacza to jednak, że w pozostałych regionach można zrezygnować z ostrożności — średnio w skali kraju krętki Borrelia nosi 10–15% kleszczy.

Ile gatunków kleszczy występuje w Polsce

W Polsce występuje około 19–20 gatunków kleszczy, choć na świecie opisano ich ponad 870. W praktyce z człowiekiem najczęściej styka się jeden gatunek — kleszcz pospolity (Ixodes ricinus), odpowiedzialny za zdecydowaną większość ukąszeń i przenoszonych zakażeń.

Kleszcz przechodzi trzy stadia rozwojowe: larwę (ok. 1,5 mm), nimfę (2–3 mm) i osobnika dorosłego (4–6 mm). Do każdej kolejnej przemiany potrzebuje posiłku krwi — dlatego atakuje żywicieli wielokrotnie w ciągu życia.

Jak się chronić przed kleszczami

Skuteczna ochrona opiera się na trzech filarach: ubiorze, repelentach i kontroli ciała po powrocie z terenu.

  1. Zakryj skórę. Długie rękawy, długie nogawki wpuszczone w skarpetki i pełne obuwie ograniczają dostęp kleszcza do ciała.
  2. Użyj repelentu. Preparaty na bazie DEET lub iikarydyny nakładaj na skórę i ubranie — pamiętaj, że ich działanie jest czasowe i wymaga ponownej aplikacji.
  3. Wybieraj jasne ubrania. Na jasnym tle łatwiej dostrzec kleszcza, zanim wczepi się w skórę.
  4. Trzymaj się środka szlaku. Unikaj ocierania się o wysoką trawę i zarośla przy krawędziach ścieżek — to dotyczy zwłaszcza tras w rezerwatach i przy ruinach zamków, gdzie roślinność często rośnie swobodnie.
  5. Rozważ szczepienie przeciw KZM, jeśli często odwiedzasz tereny endemiczne (zwłaszcza Warmię i Mazury czy Podlasie) — to jedyna z dwóch głównych chorób odkleszczowych, przed którą chroni szczepionka.
  6. Sprawdź całe ciało po powrocie. Zwróć szczególną uwagę na zgięcia stawów, pachwiny, okolice pępka i skórę głowy — tam kleszcze najczęściej się wczepiają.
Osoba w odpowiednim stroju turystycznym stosująca repelent przed wyjściem do lasu

Co zrobić, gdy znajdziesz kleszcza na ciele

Szybkie i prawidłowe usunięcie kleszcza znacząco zmniejsza ryzyko zakażenia — im dłużej pajęczak żeruje, tym większe prawdopodobieństwo przeniesienia bakterii.

  1. Chwyć kleszcza jak najbliżej skóry — pęsetą, kartą do usuwania kleszczy lub specjalnym lassem, nigdy gołymi palcami.
  2. Pociągnij delikatnie, prostopadle do skóry — bez skręcania i bez wyciskania odwłoka.
  3. Zdezynfekuj miejsce ukąszenia po usunięciu kleszcza.
  4. Zanotuj datę ukąszenia — to ważna informacja dla lekarza, jeśli pojawią się objawy.
  5. Obserwuj skórę przez kilka tygodni. Rumień wędrujący (czerwona plama powiększająca się wokół miejsca ukąszenia) to charakterystyczny objaw wczesnej boreliozy.
  6. Idź do lekarza, jeśli pojawi się gorączka, bóle mięśni, sztywność karku lub rumień — nie czekaj na pogorszenie objawów.

Nigdy nie smaruj kleszcza olejem, masłem ani nie przypalaj go — te metody nie działają i mogą zwiększyć ryzyko zakażenia, bo prowokują kleszcza do wymiotów do rany.

Najczęściej zadawane pytania

Czy kleszcze są niebezpieczne tylko w lesie?
Nie. Kleszcze coraz częściej występują też w parkach miejskich, ogródkach działkowych i przydomowych ogrodach, szczególnie w województwie śląskim i w dużych miastach jak Warszawa.

Kiedy zaczyna się sezon na kleszcze w Polsce?
Sezon zaczyna się już w marcu, gdy temperatura przekracza 4–8°C, a szczyt aktywności przypada na maj i czerwiec.

Czy każdy kleszcz przenosi boreliozę?
Nie. Średnio w Polsce zakażonych jest 10–15% kleszczy, choć w niektórych regionach, np. na Śląsku, odsetek ten bywa znacznie wyższy.

Czy istnieje szczepionka na choroby odkleszczowe?
Tak, ale tylko przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu. Na boreliozę nie ma obecnie dostępnej szczepionki.

Jak długo kleszcz musi żerować, żeby zarazić boreliozą?
Ryzyko przeniesienia krętków Borrelia rośnie wraz z czasem żerowania — im szybciej usuniesz kleszcza, tym mniejsze prawdopodobieństwo zakażenia.

Dodaj komentarz